Dünya Bankası kentsel dönüşüm kredisinde müteahhitten en az "G" yetki grubu yeterliliği aranır. "H" ve "G1" grubundaki firmalar ise ancak proje en fazla zemin + 3 kat (ve en fazla bir bodrum) ise ve daha önce tamamladıkları işlerin iş bitirme belgesini sunarlarsa başvurabilir. Bunun yanında müteahhidin malikle yaptığı sözleşmeye Ek Taahhütname eklemesi, Yüklenici Çevresel ve Sosyal Yönetim Planı (Y-ÇSYP) hazırlaması ve ARAAD sistemine yıkım ya da yapım evraklarını yüklemesi gerekir. Resmi adı İklim ve Afetlere Dayanıklı Şehirler Projesi olan bu programda kredinin kendisini malik kullanır, ama malikin başvurusu ancak müteahhidin başvurusu Başkanlıkça onaylandıktan sonra açılır. Bu yüzden müteahhit seçimi, kredi sürecinin ilk ve belirleyici adımıdır.
Programın genel çerçevesini Dünya Bankası kentsel dönüşüm kredisi rehberimizde anlattık. Bu yazı yalnızca müteahhit tarafına odaklanıyor: hangi belgeler istenir, müteahhit ARAAD'da ne yapar ve malik olarak hangi soruları sormalısınız.
Müteahhitte hangi yetki grubu aranır?
Kentsel Dönüşüm Başkanlığı'nın uygulama kılavuzuna göre krediyle yapılacak bir projede müteahhidin en az "G" yetki grubunda olması gerekir. Yetki grubu, müteahhidin üstlenebileceği işin büyüklüğünü gösteren resmi bir sınıflandırmadır; kredinin yapıldığı binanın yüklenicisi için alt sınır olarak bu grup belirlenmiştir.
Kılavuz küçük ölçekli binalar için bir istisna tanır. "H" ve "G1" grubundaki müteahhitler, mevzuattaki genel şartlara ek olarak şu iki koşulu birlikte sağlarlarsa başvurabilir:
- Yapılacak bina en fazla zemin + 3 kat olmalı; en fazla bir bodrum katı olabilir.
- Firma, daha önce tamamladığı işlere ait iş bitirme belgesini sunmalı.
Malik açısından pratik sonuç şudur: Binanızın yeni projesi zemin + 3 katı aşıyorsa, "H" veya "G1" grubundaki bir firmayla bu krediden yararlanamazsınız. Teklif toplarken firmaların yetki grubunu, yeni binanın kat sayısıyla birlikte değerlendirin.
İki firma ortak olarak başvurabilir mi?
Evet, adi ortaklık yoluyla başvuru mümkündür; ancak kılavuz buna iki sınır koyar. Ortaklıkta en fazla iki ortak bulunabilir ve ortaklığın yetki grubu en az "D" olmalıdır. Ortaklık, tek başına yetki grubu yetmeyen bir firmanın daha üst gruptaki bir firmayla birlikte başvurmasına imkân verebilir. Size bir ortaklık teklif ediliyorsa ortakların kimler olduğunu, ortaklığın hangi yetki grubuyla başvuracağını ve şantiyeden hangi ortağın sorumlu olacağını yazılı olarak sorun.
Ek Taahhütname nedir, neden önemlidir?
Süreç, malikin anlaştığı müteahhitle sözleşme yapmasıyla başlar. Müteahhit bu sözleşmeye programın Ek Taahhütnamesini ekler. Ek Taahhütname, programa özgü yükümlülükleri müteahhit ile malik arasındaki sözleşmenin parçası hâline getiren belgedir; imzadan önce tüm maliklerin okuması gerekir.
Sözleşmenin genel maddelerini kat karşılığı sözleşmesinde dikkat edilecekler rehberinde ele aldık. Kredi kullanılacaksa ek olarak şuna bakın: Ek Taahhütname sözleşmeye gerçekten eklenmiş mi ve tüm malikler aynı metni görmüş mü?
Y-ÇSYP nedir?
Yüklenici Çevresel ve Sosyal Yönetim Planı, Dünya Bankası finansmanlı projelerde müteahhidin hazırlaması istenen bir plandır. Adından da anlaşılacağı gibi şantiyenin çevreye ve çevredeki insanlara etkisinin nasıl yönetileceğini konu alır. Malikin bu planı hazırlaması gerekmez; ama müteahhidin bu plandan haberdar olup olmadığı, programa ne kadar hazırlıklı geldiği konusunda iyi bir göstergedir.
Müteahhit ARAAD'da ne yapar?
Başvurular Başkanlığın ARAAD sistemi üzerinden, e-Devlet ile giriş yapılarak yürür. Müteahhidin adımları sırasıyla şöyledir:
- Riskli yapı kimlik numarası (YKN) ve yeni yapının ruhsat bülten numarasıyla başvuruyu açar.
- Binanın durumuna göre başvuru tipi belirlenir. Riskli tespit edilmiş ama henüz yıkılmamış yapılarda (Tip-1) yıkım ruhsatı bülten numarası, yıkılmış yapılarda (Tip-3) yapım ruhsatı bülten numarası kullanılır.
- ARAAD'daki yıkım ve yapım evrak listelerini yükler, yeni yapının bilgilerini girer.
- Başkanlık başvuruyu inceler. Onay verirse malikin kendi başvuru süreci başlar; ardından Başkanlıkla protokol imzalamış bankalardaki işlemler ve Başkanlık onayı gelir.
Malikin başvuru adımlarını Dünya Bankası kredisine nasıl başvurulur yazısında anlattık. Buradaki kritik nokta, müteahhidin evrak eksiği olduğunda tüm maliklerin beklemek zorunda kalmasıdır. İzmir'deki bir apartman için sürecin nasıl işlediğini İzmir ve Karşıyaka'da dönüşüm kredisi yazısında ayrıca ele aldık.
Temel atılmış bir binada kredi kullanılabilir mi?
Hayır. Kılavuza göre yeni binada temel imalatına başlanmamış olmalıdır. Grobeton dökülmüş olması engel sayılmaz, ancak temel betonu başladıktan sonra bu kredi için başvurulamaz.
Bu kural takvimi doğrudan etkiler. Maliklerin bir kısmı krediyi kullanmak istiyorsa müteahhidin temel aşamasına geçmeden önce ARAAD başvurusunu tamamlaması gerekir. İş programı hazırlanırken bu bekleme süresi hesaba katılmalı; "önce başlayalım, krediyi sonra bağlarız" yaklaşımı programın kurallarıyla uyuşmaz.
Müteahhide ödeme nasıl yapılır?
Kredi müteahhide tek seferde ödenmez. Hak sahibi adına bankada blokeli bir hesap açılır ve para, inşaatın ilerleme seviyesine göre bu hesaptan müteahhidin hesabına aktarılır. İlerlemenin ölçüsü olarak yapı denetim sistemindeki veriler esas alınır; yani hakediş, sahada gerçekten yapılmış iş kadardır.
Kılavuz müteahhidin inşaatı 18 ayda tamamlamasını bekler. Gecikme ya da işin tamamlanmaması halinde fesih yapılabilir. Bu düzen, işi yarım bırakma riskine karşı malike bir güvence sağlar; müteahhit açısından ise ödemelerin şantiyenin hızına bağlı olduğu anlamına gelir. Kendi finansman gücü olmayan bir firmanın bu modelde zorlanabileceğini aklınızda tutun.
Müteahhidin yetki grubunu nereden sorgularım?
Müteahhitlerin kaydı ve yetki grubu YAMBİS (Yapı Müteahhitleri Bilgi Sistemi) üzerinden sorgulanabilir. Teklif aldığınız firmanın unvanını ve vergi numarasını isteyip yetki grubunu bu sistemden kendiniz kontrol edin. Sözle verilen bilgiye değil, sorgu sonucuna güvenin; adi ortaklık varsa her iki ortağı da ayrı ayrı sorgulayın.
Bu kontrolü sözleşme imzalanmadan önce yapmak önemlidir. Malikler toplantıda bir firmayla anlaşıp sözleşmeyi imzaladıktan sonra firmanın yetki grubunun programa uymadığı anlaşılırsa, kredi kullanmak isteyen malikler için ya yeni bir müteahhit aranır ya da kredi seçeneğinden vazgeçilir. İki durumda da zaman kaybedilir. Teklifleri karşılaştırırken her firmanın YAMBİS sorgu çıktısını teklif dosyasına eklemek, malik toplantısında bu konunun tartışmasız biçimde görülmesini sağlar.
Malik müteahhide hangi soruları sormalı?
Genel müteahhit seçimi için hazırladığımız kentsel dönüşümde müteahhit nasıl seçilir listesine ek olarak, kredi kullanılacaksa şu soruları yazılı olarak sorun:
- Yetki grubunuz nedir? YAMBİS kaydınızı paylaşır mısınız?
- "H" veya "G1" grubundaysanız iş bitirme belgeniz var mı, yeni proje zemin + 3 katı aşıyor mu?
- Ortaklıkla mı başvuracaksınız? Ortaklar kimler ve ortaklığın yetki grubu ne?
- Ek Taahhütnameyi sözleşmeye ekleyecek misiniz?
- Y-ÇSYP'yi kim hazırlayacak?
- ARAAD yıkım ve yapım evrak listelerini kim, hangi tarihe kadar yükleyecek?
- Temel imalatına, kredi başvuruları onaylanmadan başlamayacağınızı iş programına yazar mısınız?
- Hakedişler inşaat ilerlemesine göre geleceğine göre, 18 aylık süreyi nasıl bir iş programıyla karşılayacaksınız?
- Krediyi kullanmayan malikler için sözleşmede ayrı bir düzenleme olacak mı?
Gür Yapı bu süreçte nasıl çalışır?
Gür Yapı İnşaat 2006'dan bu yana İzmir'de faaliyet göstermekte, 2014'ten beri kendi bünyesinde inşaat yürütmektedir. Karşıyaka Bahriye Üçok'taki Defne Apartmanı'nı oturma raporu alarak teslim ettik; Aksoy'daki Bağdat Apartmanı'nda fore kazık ve jet grout ile başlayan dönüşüm son aşamasında, Çiğli'deki Gürbüz Apartmanı ise tamamlanmış projelerimiz arasında.
Bu projelerde riskli yapı sürecinden iskana kadar dokümantasyon, ruhsat, yapı denetimi ve hakediş takibini düzenli biçimde yürütmekteyiz. Kredi programının istediği evrak disiplini de bu çalışma alışkanlığının devamıdır. İnşaatı belediye onaylı proje ve güncel deprem yönetmeliğine uygun olarak sürdürmekteyiz.
Gür Yapı İnşaat, programın müteahhitler için aradığı yeterlilik şartlarını karşılamaktadır. Binasını bu krediyle dönüştürmeyi düşünen malikleri ön görüşmede bilgilendiriyor, binanın ve projenin programa uygunluğunu birlikte değerlendirmekteyiz. Ek Taahhütname, Yüklenici Çevresel ve Sosyal Yönetim Planı ve ARAAD yıkım/yapım evrakları gibi projeye özel adımları maliklerle birlikte planlamaktayız. Karşıyaka'daki genel dönüşüm akışı için Karşıyaka kentsel dönüşüm sayfamıza bakabilirsiniz.
Bu yazıdaki bilgiler Kentsel Dönüşüm Başkanlığı'nın İklim ve Afetlere Dayanıklı Şehirler Projesi kaynaklarına dayanır; şartlar güncellenebilir. Başvuru öncesi kentseldirenclilik.csb.gov.tr ve proje ofislerinden güncel durumu teyit edin. Bu yazı genel bilgilendirmedir, hukuki danışmanlık değildir. Kendi binanız için güncel durumu birlikte değerlendirelim.
Binanız için ön görüşme yapmak isterseniz Bahriye Üçok'taki ofisimize uğrayabilir ya da 0505 047 31 41 numarasından bize ulaşabilirsiniz.